Sáng 8/7/2026, tại xã Nghĩa Sơn (Ninh Bình), Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), Công ty Cổ phần Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Nông nghiệp Xanh Việt Nam (VAG Group) cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình khởi động mô hình canh tác lúa hiệu quả – xanh và kinh tế tuần hoàn từ rơm, mở hướng đi mới cho hạt gạo Việt trong hành trình giảm phát thải tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.
Giảm phát thải trong canh tác lúa không còn là khẩu hiệu, mà là yêu cầu bắt buộc trong Đề án Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn 2050.
Câu trả lời cho bài toán “giảm bằng cách nào” đang hiện rõ tại cánh đồng Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Nông nghiệp Xanh, xã Nghĩa Sơn – nơi mô hình hợp tác công tư (PPP) giữa cơ quan nghiên cứu quốc tế, doanh nghiệp tư nhân và chính quyền địa phương được kỳ vọng trở thành hình mẫu nhân rộng.
Hiệu quả không nằm ở lời hứa, mà ở con số sau 2 vụ
Đây đã là vụ thứ hai IRRI phối hợp triển khai mô hình tại Ninh Bình và điều khiến mô hình này đáng chú ý hơn buổi lễ ra mắt thông thường là những con số cụ thể được các bên công bố, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu “canh tác xanh”.
TS. Nguyễn Văn Hùng, nhà khoa học cao cấp của IRRI, cho biết ở vụ đầu, việc gieo sạ hàng kết hợp vùi phân giúp giảm khoảng 30% lượng phân bón, tiết kiệm ít nhất 7 triệu đồng chi phí, kéo lợi nhuận nông dân tăng thêm khoảng 21 triệu đồng/ha.
Giải pháp đồng bộ này đã được minh chứng qua thử nghiệm tại 3 tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Hồng gồm Hưng Yên, Ninh Bình và Hải Phòng trong vụ Xuân 2026, cho thấy những lợi ích rõ rệt về kinh tế, kỹ thuật và môi trường.
Tổng hợp từ cả ba mô hình, chi phí áp dụng công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân (mDSR-FDP) chỉ khoảng 60.000 đồng/sào, thấp hơn 6 lần so với chi phí cấy, đồng thời giúp giảm hơn 30% lượng giống so với sạ lan.
Sản xuất phân bón hữu cơ từ rơm kết hợp men vi sinh giúp bà con nông dân có thể giảm đến 30% chi phí phân bón.
Với góc độ quản lý, ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, xác nhận, qua 2 vụ triển khai mô hình “hiệu quả rất tốt, nhất là giảm được phân bón, giảm công lao động và năng suất lúa tăng”, riêng vụ Xuân 2026 vừa qua, năng suất lúa tại các mô hình tăng khoảng 20%.
Từ kết quả đạt được, tỉnh Ninh Bình đã ban hành nghị quyết hỗ trợ nông dân dùng phân bón hữu cơ trên đất lúa, và đang kiến nghị IRRI cùng các doanh nghiệp hoàn thiện một gói kỹ thuật đồng bộ hơn để tối ưu hiệu quả giảm phát thải trong những vụ tới.
Đặc biệt, ông Trần Quốc Toản – nông dân xã Nghĩa Sơn cho biết, ở địa phương sau mỗi vụ sản xuất lúa sinh ra hàng trăm, có khi cả nghìn tấn rơm. “Trước đây, thời tiết thuận thì đốt, không thuận thì để rơm mục ngay trên đồng, ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng đất”. Nhưng từ khi tham gia mô hình với máy xử lý rơm thành phân hữu cơ, ông tính mỗi sào lúa giảm được khoảng 100.000 đồng chi phí phân bón, đất tơi xốp hơn, cây trồng cũng ít bệnh hơn. “Nếu mô hình nhân rộng này được mở rộng, tôi tin chắc bà con rất ủng hộ, vì trước đây có muốn làm cũng không có máy móc để làm”, ông Toản chia sẻ thêm.
Về mặt kỹ thuật, ông Nguyễn Văn Hiếu, chuyên gia tư vấn IRRI Việt Nam, người trực tiếp vận hành máy đảo trộn giải thích: Với khối ủ 45-50 tấn, sức người không thể đảo trộn nổi, buộc phải cơ giới hóa kết hợp men vi sinh. Rơm phối trộn với chất thải chăn nuôi, ủ 45-60 ngày ở 65-70°C, cho ra khoảng 700kg phân hữu cơ mỗi tấn nguyên liệu, giúp giảm thêm 20-30% phân hóa học và giảm tần suất phun thuốc bảo vệ thực vật nhờ thiên địch quay trở lại đồng ruộng.
So với cả hai phương pháp truyền thống là cấy và sạ lan, công nghệ mDSR-FDP giúp giảm hơn 30% lượng phân đạm nhờ nâng cao hiệu suất sử dụng dinh dưỡng.
Tổng chi phí sản xuất giảm hơn 25%, trong khi lợi nhuận bình quân của các mô hình đạt khoảng 21 triệu đồng/ha – tương đương khoảng 750.000 đồng/sào – cao hơn đáng kể so với các phương thức cấy hoặc sạ lan hiện nay, vốn chỉ đạt mức hòa vốn hoặc lợi nhuận rất thấp.
Các kết quả này cho thấy việc tích hợp cơ giới hóa, quản lý dinh dưỡng chính xác và đổi mới phương thức canh tác không chỉ giúp giảm phát thải mà còn trực tiếp nâng cao thu nhập cho nông dân.
Còn theo ông Hồ Xuân Hùng, Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, mô hình tại Nghĩa Sơn đã chạm đến ba nút thắt lớn nhất của nông nghiệp Việt Nam: ruộng đất manh mún trong khi thị trường cần quy mô lớn; thiếu đồng bộ giữa khoa học công nghệ và cơ giới hóa; và chuỗi sản phẩm rời rạc – lý do khiến giá lúa tại ruộng nhiều khi chỉ bằng 1/5-1/6 giá bán lẻ.
Riêng khâu gieo sạ bằng máy, theo ông Hùng, đã tiết kiệm khoảng 8 triệu đồng/ha công lao động, chưa tính chi phí phân bón.
VAG Group không bán vật tư, mà kiến tạo giải pháp
Nếu IRRI mang đến nền tảng khoa học, chính quyền lo quy hoạch và chính sách, thì VAG Group là mắt xích hiện thực hóa mô hình trên thực địa. Cách VAG Group tham gia cho thấy một chiến lược được tính toán bài bản, chứ không phải một khoản đầu tư mang tính hình ảnh.
Ông Nguyễn Quang Trường, Tổng Giám đốc VAG Group, khẳng định mô hình tại xã Nghĩa Sơn không đơn thuần là một buổi lễ khởi động, mà nhắm tới giải quyết bốn vấn đề lớn của nông nghiệp Việt Nam: nâng hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào, giảm phát thải và tăng thu nhập cho nông dân.
“VAG không chỉ cung cấp vật tư sản xuất nông nghiệp, mà cung cấp cho bà con một giải pháp đồng bộ, từ quy trình canh tác đến gói kỹ thuật hoàn chỉnh”, ông Trường nhấn mạnh.
Theo số liệu VAG Group công bố, việc kết hợp gieo sạ và vùi phân giúp giảm 20-30% công lao động, khoảng 30% chi phí phân bón, 20% chi phí giống, trong khi năng suất tăng khoảng 20%.
Ở chiều tuần hoàn, mỗi ha thu về 4-5 tấn rơm, qua xử lý cho ra tới 3-4 tấn phân hữu cơ, đất được tái sử dụng cho vụ màu tiếp theo, nâng hệ số quay vòng đất lên 2-3 lần mỗi năm.
Việc bỏ vốn lớn cho cơ giới hóa ngay từ đầu, trong khi lợi ích kinh tế trực tiếp cần thời gian để chứng minh và lan tỏa, cho thấy đây là một tính toán dài hạn hơn là tìm lợi nhuận nhanh từ một vụ mùa. Việc triển khai song song hai cấu phần: canh tác hiệu quả và kinh tế tuần hoàn từ rơm, trong cùng một mô hình cũng cho thấy định hướng của doanh nghiệp không dừng ở bán vật tư hay dịch vụ cơ giới hóa đơn lẻ, mà xây dựng một chuỗi giá trị khép kín, nơi phụ phẩm nông nghiệp – vốn gần như vô giá trị thương mại trước đây, trở thành một nguồn doanh thu mới, song song với dòng doanh thu truyền thống từ lúa gạo.
Về kế hoạch nhân rộng, ông Trường cho biết, VAG Group sẽ tổng kết mô hình sau vụ Mùa để nhân rộng ngay trong vụ Xuân tới. Song song mở các điểm trình diễn theo từng vùng sinh thái, từ Nam Định, Vĩnh Phúc, Phú Thọ ở phía Bắc đến Thanh Hóa ở Bắc Trung Bộ và mục tiêu dài hạn phủ khắp cả nước. “Thành công của mô hình không nằm ở buổi lễ hôm nay, mà nằm ở kết quả cuối vụ và niềm tin của bà con nông dân. VAG Group không chỉ mong muốn là doanh nghiệp cung cấp vật tư, mà muốn trở thành đơn vị đồng hành kiến tạo giải pháp cùng bà con”, ông Trường khẳng định.
Về đầu ra sản phẩm, khâu vẫn thường là nút thắt cuối cùng khiến nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao dừng lại ở giai đoạn trình diễn, ông Trường cho biết VAG Group đang liên kết với các đơn vị bao tiêu để xây dựng thương hiệu gạo xanh, phát thải thấp, hướng đi có thể giúp giá bán sản phẩm tăng thêm 10-15%. Đặc biệt, các hộ tham gia liên kết sản xuất giống cho VAG cũng đã ghi nhận thu nhập tăng khoảng 30% so với canh tác thông thường.
Nút thắt còn lại: Chính sách và bài toán quy mô
Dù các con số đều tích cực, những người tham gia mô hình đều nhìn nhận thẳng thắn các rào cản còn tồn tại. Ông Hồ Xuân Hùng chỉ ra rào cản lớn nhất nằm ở chính sách: dù Chính phủ đã có chủ trương tín dụng xanh lãi suất ưu đãi 2%, nhưng “ai công nhận tín dụng xanh, ai công nhận là nông nghiệp xanh thì chưa rõ” – khoảng trống về tiêu chuẩn và tổ chức chứng nhận khiến doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi này dù đủ điều kiện trên thực tế.
TS. Nguyễn Văn Hùng nhìn từ góc độ hạ tầng dịch vụ: Khó khăn lớn nhất là thiếu dịch vụ cơ giới hóa tại chỗ, nhiều nông dân muốn ứng dụng công nghệ mới nhưng “không biết thuê máy ở đâu”. Còn theo ông Trường, bài toán quy mô ruộng đất – đặc thù mà bất kỳ doanh nghiệp nào muốn nhân rộng mô hình ở miền Bắc cũng phải đối mặt: đó là mỗi hộ chỉ 2-3 sào, nếu không có doanh nghiệp và HTX đủ lớn đứng ra tổ chức thu gom, ủ và thương mại hóa rơm, rất khó nhân rộng ra diện rộng thay vì chỉ dừng ở một cánh đồng trình diễn.
Những số liệu và ý kiến từ nhiều phía – nhà khoa học, nhà quản lý, nông dân, doanh nghiệp – cho thấy giảm phát thải trong canh tác lúa không còn là bài toán kỹ thuật đơn thuần, mà là bài toán tổ chức lại chuỗi sản xuất, trong đó vai trò của khu vực tư nhân ngày càng không thể thiếu bên cạnh nhà khoa học và nông dân.
Với VAG Group, buổi lễ khởi động tại xã Nghĩa Sơn là điểm bắt đầu của một chiến lược dài hơi hơn: xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp lúa gạo xanh trải khắp các vùng sinh thái cả nước, nơi giá trị kinh tế và mục tiêu giảm phát thải không còn là hai lựa chọn đánh đổi, mà cùng song hành trên một cánh đồng.
https://danviet.vn/vag-group-phoi-hop-irri-lam-lua-xanh-giup-nong-dan-giam-25-chi-phi-dong-ruong-giam-phat-thai-d1441644.html
